Bibliotheken Tentoonstellingen Balkan in kaart

Balkan in kaart

Uitgebreid commentaar kaart 2

2. Karta na Bulgarija.  (Kaart van Bulgarije). Z.p. z.j. (Sofia ca. 1894). 
Schaal 1 : 420.000. 4 van de 10 vellen: 90 x 127 cm.                                  (W.2e.8)
kaart 2a, 2b, 2c, en 2d

∂ Deze kaart van Bulgarije moet ontstaan zijn tussen 1890 en 1898; omdat het titelblad ontbreekt, is de datering gebaseerd op de vermelding van bepaalde spoorlijnen. De eerste stap naar een Bulgaarse onafhankelijkheid is inmiddels gezet na de Russisch-Turkse Oorlog van 1877-1878. Volgens het Verdrag van San Stefano (maart 1878), door overwinnaar Rusland gedicteert komt er een autonoom Bulgarije met een christelijke vorst en een eigen regering. Bulgarije moet jaarlijks tribuut betalen aan de sultan en zijn buitenlandse politiek afstemmen op die van de Porte. Het belangrijkste deel van het Verdrag van San Stefano zijn de grenzen van Bulgarije; ze zijn vooral gebaseerd op het Bulgaars Exarchaat (zie nr. 22). Behalve het huidige Bulgarije omvat ĎSan Stefano-Bulgarijeí KorcŽ in het huidige AlbaniŽ en Kastoria, nu in Griekenland, vrijwel heel MacedoniŽ (maar zonder Salonika en het schiereiland van Chalkidike) en een klein deel van ThraciŽ (zonder Edirne). Oostenrijk-Hongarije, Engeland en Pruisen, bevreesd voor een te grote invloed van Rusland en onder druk gezet door Balkanstaten die zich tekortgedaan voelen, dringen echter aan op revisie. Vier maanden later reduceert het Congres van Berlijn het vorstendom Bulgarije tot het gebied tussen het Balkangebergte en de Donau met de regioís rond Vidin en Sofia. Daarnaast ontstaat Oost-RoemeliŽ, een autonome provincie binnen het Ottomaanse Rijk met Plovdiv als gouverneursstad. Ook komen BosniŽ-Herzegovina en de Sandjak onder Habsburgse controle. Hierdoor blijven ServiŽ en Montenegro gescheiden en wordt ServiŽís expansiedrang zuid≠waarts gericht. Zo ontstaat de kwestie-MacedoniŽ. Hoewel het verdrag van San Stefano inzake Bulgarije nooit is uitgevoerd is de doorwerking ervan, nog steeds, enorm. De Ďverkrachting van San Stefanoí, die de meerderheid der bulgaren buitensluit, slaat hen met verbijstering en woede. Een machtige nationalistische beweging wil nu het onrecht wreken dat hun is aangedaan door de grote mogendheden. Voortaan ijvert en strijdt zij voor de realisering van Groot-Bulgarije; d.w.z. San Stefano-Bulgarije plus de Dobroedsja (ten zuiden van de Donau-delta) en inclusief de steden Salonika en Edirne.

Een eerste stap naar het Bulgarije van San Stefano is de annexatie van Oost-RoemeliŽ in september 1885. De Porte en de grootmachten leggen zich bij dit voldongen feit neer en erkennen een personele unie. De grens tussen voormalig Oost-RoemeliŽ en ĎKlein-Bulgarijeí is op de kaart nog aangegeven. In 1887 wordt Ferdinand von Saxe-Coburg-Gotha gekozen tot nieuwe vorst; ook hij identificeert zich met de beweging voor een Groot-Bulgarije. Na 1894 weet Ferdinand ministers en partijleiders handig tegen elkaar uit te spelen en zo zijn persoonlijk regime te vestigen, maar hij moet wachten tot de opstand van de Jong-Turken tegen de sultan in 1908 voor hij zich tot tsaar der Bulgaren kan uitroepen; nota bene ook van de bulgaren die in MacedoniŽ en ThraciŽ een meerderheid zouden vormen. Ferdinand droomt er zelfs van keizer van Constantinopel te worden; let op de kaartnaam Tsarigrad voor Istanboel. In de Eerste en Tweede Balkanoorlog en in de Eerste Wereldoorlog poogt Ferdinand, zij het vergeefs, het Bulgarije van San-Stefano te realiseren. Deze kaart van Bulgarije uit ca. 1894 past bij het nationalistisch programma en bij de droom van Ferdinand. Op de onderste drie kaarten staat zelfs geen vierkante centimeter Bulgaars grondgebied; bovendien is een aparte kleinere kaart buiten de rechthoek van 3 x 3 kaarten toegevoegd om heel de (Roemeense) Dobroedsja weer te kunnen geven. Er wordt niet expliciet uitgegaan van de grenzen van het San Stefano-verdrag, toch omvat het territoir van de totale kaart alle gebieden van Groot-Bulgarije. [Harrie Teunissen]


vorige pagina volgende pagina