Bibliotheken Tentoonstellingen Denken over duivels

Denken over duivels
Vroegmoderne demonologie in de Leidse Universiteitsbibliotheek

9 februari – 11 maart 2006

Jan Frans van Dijkhuizen


Inleiding
Het beruchte Malleus Maleficarum
De Jezuďet Martin Del Rio(1551-1608)
De Engels-Schotse koning James VI/I (1566-1625)
William Perkins (1558-1602)
Jacob Vallick
Dat er duidelijke grenzen zijn aan de macht van de duivel
In zijn tractaat Compendium Maleficarum (1608)
De Nederlandse arts Johann Weyer (1515-1588)
De betooverde wereld (1691)

 


Dat er duidelijke grenzen zijn aan de macht van de duivel was, daar waren de meeste demonologen het wel over eens. Net als Martin Del Rio beargumenteert de Engelse arts John Cotta (1575-1650) in zijn Triall of Witch-craft (1616) dat de duivel zich niet kan onttrekken aan Gods natuurwetten. Door zijn bijzondere vaardigheden als geest kan hij ze wel tot het uiterste oprekken, en zodoende special effects creëren die voor een eenvoudig mensenoog boven­na­tuur­lijk lijken. Reginald Scot (1538-1599) gaat in zijn bekende Discoverie of Witchcraft (1584), hier tentoongesteld in een Nederlandse vertaling uit 1609, een stap verder. De Ontdecking van tovery is een van de meest radicale afwijzingen van het geloof in hekserij uit de zestiende eeuw. Volgens Scot was hekserij en magie niet soms of vaak maar altijd een kwestie van gezichtsbedrog, en verklaarbaar aan de hand van gangbare natuurwetten. Het was voor hem zelfs een vorm van blasfemie om heksen bovennatuurlijke macht toe te dichten omdat die macht alleen bij God zelf ligt. Scot is in de twintigste eeuw vaak gezien als een verlichte geest die zijn tijd ver vooruit was, maar dat beeld is misleidend. Niet alleen zijn Scots redenaties in overeen­stemming met de intellectuele cultuur van zijn tijd, ook was zijn scepsis in belangrijke mate ingegeven door zijn sterke afkeer van het katholicisme. Voor hem was ‘hekserij’ bijna synoniem met ‘katholiek bijgeloof’, en maakte de katholieke kerk gebruik van dezelfde trucs als zogenaamde magiërs.

 
 

 
vorige pagina volgende pagina