Bibliotheken Tentoonstellingen Het Nederlandse lied

Het Nederlandse lied tot 1600

Handgeschreven en gedrukte bronnen uit de Leidse collecties

Tentoonstelling van 31 augustus tot 25 september 2001 in de Universiteitsbibliotheek.
Samenstelling: Johan Oosterman.

Inleiding

Tentoongestelde stukken


Wilhelmus van Nassouwe

Het Wilhelmus werd omstreeks 1572 geschreven en was al snel overal bekend waar Willem van Oranje aanhangers had. In de Universiteitsbibliotheek bevindt zich geen enkele zestiende-eeuwse bron met dit lied, maar er komen wel verschillende contrafacten van het Wilhelmus voor in Leidse bronnen (zie ook nr. 21 en 25).



Thys1151klein.jpg (20665 bytes)23. Mauricius van Nassouwen, ben ick van Duyschen Bloet. [S.l.: s.n.. 1600 of later]. - Liedblad met contrafact van het Wilhelmus. [Thys. pfl. 1151]

Een contrafact is een lied dat is geschreven naar het model van een ander lied. Soms zijn alleen de melodie met hooguit een paar tektuele verwijzingen overgenomen, maar soms volgt een contrafact het voorbeeld op de voet. Dat is het geval met dit lied. Meteen de beginregel maakt dit al duidelijk. Net als het Wilhelmus is er ook in dit lied een acrostichon. Wie de beginletters van de opeenvolgende strofen achter elkaar plaatst, leest Mauricius van Nassow.

1498klein.jpg (12265 bytes)24. Een lieflicke oeffeninghe op die weldaden Gods, het lijden Christi enz. Leuven: Franchoys Fabri, 1590. - Liedboekje met 18 gebeds- en heiligenliederen. [1498 G 36]

Katholieke liedbundels komen weinig voor in de tweede helft van de zestiende eeuw en zeker bundels die, zoals Een lieflicke oeffeninghe, veel nieuw gedichte liederen bevatten, zijn zeldzaam. De grote bloei van het contrareformatorische lied laat nog even op zich wachten. Een opvallende verschijning in dit kleine bundeltje is een lied tot de heilige Margareta. Niet de inhoud, die in beknopte vorm het levensverhaal van de martelares Margareta navertelt, is bijzonder, maar juist de melodie waarop het gezongen moet worden. Een katholiek heiligenlied op de wijs van Wilhelmus van Nassouwen: het lijkt haast vloeken in de kerk.