Bibliotheken Tentoonstellingen Het Nederlandse lied

Het Nederlandse lied tot 1600

Handgeschreven en gedrukte bronnen uit de Leidse collecties

Tentoonstelling van 31 augustus tot 25 september 2001 in de Universiteitsbibliotheek.
Samenstelling: Johan Oosterman.

Inleiding

Tentoongestelde stukken


Historieliederen

Het waren de nieuwsberichten van het verleden. In historieliederen vertelde men over opzienbarende en schokkende gebeurtenissen. Vooral de dood van vorsten en edelen vormen vaak het onderwerp.



Ltk194klein.jpg (17156 bytes)4. Lied over de moord op Floris V
Papier, 15 bladen, 267 x 190 mm. Holland?, 2e helft 15e eeuw. - Jan de Weert, Nieuwe doctrinael, diverse aantekeningen, 1 lied. [LTK 194]

Het lied in dit handschrift wordt vaak het Lied van Gerard van Velzen genoemd en beschrijft een dramatische episode uit de middeleeuwse geschiedenis van Holland. Graaf Floris V wordt door enkele van zijn edelen gevangen genomen en tenslotte vermoord. Vermoedelijk speelden internationale politieke verwikkelingen hierbij een rol, maar volgens verschillende vroege bronnen, waaronder dit lied, was er een vrouw in het spel: Floris zou de vrouw van Gerard van Velzen hebben verkracht en de moord was dus een persoonlijke afrekening. In dit handschrift staat de zogenoemde korte versie van lied, die op allerlei punten verschilt van de lange versie.

1438klein.jpg (15913 bytes)5. [Melis Stoke], Hollandtsche Rijm-Kroniek Inhoudende de gheschiedenissen der Graven van Hollandt tot het Jaer MCCCV. Door enen wiens naeme noch onbekent is, voor 286. Jaren beschreven. Met een voorrede des Edelen. E. Jonkh. Jan vander Does, Here tot Noordewyck Registermeester van Hollandt. Hier is noch by gevoeght de moort van Graef Floris, ende Gherrit van Velsens wedervaren, zangs gewijs. Amsterdam: Barendt Adriaensz, 1591. - Kroniek van de graven van Holland en 1 lied. [1438 A 14]

De kroniek van Melis Stoke kent al een hele geschiedenis in handschrift voordat hij in druk verschijnt. De belangrijke gebeurtenissen uit de vroege geschiedenis van Holland komen er aan de orde. Ook de moord op Floris V wordt door Stoke behandeld, maar kennelijk vond men het in 1591 nodig ook een ander geluid te laten klinken in de vorm van een historielied. Het gaat hier om de lange versie van het lied, die enkele jaren later door P.C. Hooft is gebruikt bij het schrijven van zijn toneelstuk Gheraert van Velzen.

Ltk2156klein.jpg (8821 bytes)6. Handschrift Mensing
Papier, 8 bladen, 290 x 190 mm. Vlaanderen, 1584. [LTK 2156]

Het handschrift dat hier openligt, bestaat eigenlijk uit verschillende handschriften die op diverse plaatsen en momenten zijn geschreven en pas later zijn samengebonden. In bijna alle delen staan liederen, maar alleen het eerste deel dateert uit de zestiende eeuw. In het Repertorium van het Nederlandse lied tot 1600 zijn daarom ook alleen de twee liederen uit dit gedeelte opgenomen. Het eerste lied is een klaaglied over de dood van de graven Egmond en Horne in 1568. De kopiist heeft, nadat hij een deel van het lied had opgeschreven, nog strofen toegevoegd en de tekst hier en daar aangepast. Waarschijnlijk vergiste hij zich terwijl hij het overschreef uit een andere bron en bemerkte hij later zijn fouten, die hij toen verbeterd heeft.

vorige pagina volgende pagina