Bibliotheken Tentoonstellingen Hora est

Hora est! On dissertations
600.000 proefschriften in de Universiteitsbibliotheek Leiden, 1575-2005

  Inleiding
1 Hora est!  On dissertations
2 Wetenschappelijke vernieuwing –en trivialia
3 Wie is de echte auteur? De praeses!
4 Wie is de echte auteur? De respondens!
5 100.000 Nederlandse proefschriften
6 500.000 internationale proefschriften in Leids bezit
7 Nobelprijswinnaars en ander moois
8 Stellingen en dikke turven
9 Bijzondere vondsten uit de Leidse collectie (1870-1930)
10 Bijzondere vondsten uit de Leidse collectie (1880-1910)
11 Bijzondere vondsten uit de Leidse collectie (1880-1910)
12 Het Leidse proefschrift in de 21e eeuw
13 Stavitrine


3. Wie is de echte auteur? De praeses!

Het auteurschap van proefschriften uit de 15e tot en met de 17e eeuw is niet onomstreden. Bij de promotieplechtigheid spelen diverse personen een belangrijke rol: de praeses (voorzitter), de respondens (spreker) en de opponentes (tegensprekers). Gemakshalve wordt vaak aangenomen dat de respondens ook de auteur van het proefschrift is, maar dat is lang niet altijd het geval. Een eenduidig antwoord is niet in alle gevallen te geven. Aan het eind van de 19e eeuw discussiëren Duitse titelbeschrijvers over het fenomeen. Soms is het antwoord op de titelpagina te vinden: als bij één van beiden de term & autor is opgenomen. Meestal is dat niet het geval en lijkt het de beste oplossing om beide namen in de titelbeschrijving op te nemen. In deze vitrine liggen voorbeelden van werken waarbij de praeses de waarschijnlijke auteur is.




Arnoldus Senguerdius (auctor & praeses)
Collegium ethicum, in quo triginta quatuor disputationibus
Amsterdam, 1654

Franco Burgersdicius (autor)
Collegium physicum, disputationibus XXXII. absolutum
Leiden, 1637
 
Joh.[annes] Jacob Scheuchzerus
Συνθεω homo diluvii testis
Dissertatie Zürich 1726
Scheuchzerus was hier voorzitter van een bijeenkomst met een tiental respondenten. Hij is dan ook de waarschijnlijke auteur van de tekst. De bijzondere tekening is afkomstig uit het proefschrift.
Caspar Cramer (praeses) & Johannes Christianus Kalckhoff (respondens)
Dissertationem de transmutatione metallorum
Dissertatie Erfurt 1675
Joannes Koehler (praeses) & Joannes Usko (respondens)
Observationes criticae ad Ecclesiastes caput XII [...] a.d. 28. Junii 1782
Dissertatie Königsberg 1782.
Joannes Koehler (praeses) & Christianus Woltersdorff (respondens)
Observationes criticae ad Ecclesiastes caput XII [..] a.d. 5 Julii 1782
Dissertatie Königsberg 1782
Deze twee werkjes zijn een goed voorbeeld van omstreden auteurschap. In Leiden waren de beide boekjes oorspronkelijk toegeschreven aan Koehler, maar later is bij het ene werk de naam Koehler op het omslag doorgestreept en vervangen door Usko. De beide disputaties werden in 1782 –met een week tussenruimte- aan de Universiteit van Königsberg (tegenwoordig Kaliningrad) gehouden ter gelegenheid van Koehlers aanstelling als hoogleraar filosofie.

vorige pagina volgende pagina